سند صلح مهریه با حق فسخ؛ تفاوت با ابراء مهریه و آثار حقوقی آن

صلح مهریه با حق فسخ

سندی که در آن زوجه حقوق خود نسبت به مهریه را به زوج صلح می‌کند، اما حق فسخ این صلح را برای خودش نگه می‌دارد. تا وقتی زوجه فسخ نکرده، مهریه از ذمه زوج ساقط است؛ اما هر زمان در طول حیاتش صلح را فسخ کند، می‌تواند دوباره مهریه را مطالبه کند.

در این راهنما تفاوت این سند با ابراء مهریه، شروط اصلی و نکات مهم پیش از امضا را می‌خوانید.

سند صلح مهریه چیست؟

مهریه پس از عقد، دینی است که بر ذمه زوج ثابت می‌شود. در سند صلح مهریه:

• مصالح: زوجه است که حقوق خود را واگذار می‌کند.
• متصالح: زوج است که مهریه بر ذمه اوست.
• مورد صلح: کلیه حقوق زوجه نسبت به تمام یا بخشی از مهریه مندرج در سند ازدواج (سکه، وجه نقد یا سایر موارد).
• مال‌الصلح: ممکن است مبلغی مشخص باشد یا صلح بلاعوض واقع شود؛ طبق ماده ۷۵۷ قانون مدنی، صلح بلاعوض نیز جایز است.

مهم‌ترین ویژگی این سند، شرط خیار است: زوجه حق فسخ صلح را برای مدت حیات خود و به‌صورت شخصی حفظ می‌کند.

تفاوت صلح مهریه با ابراء و بذل مهریه

سه سند درباره کنار گذاشتن مهریه وجود دارد که آثار متفاوتی دارند:

• ابراء مهریه: طبق ماده ۲۸۹ قانون مدنی، ابراء یعنی داین از حق خود به اختیار صرف‌نظر کند. ابراء قابل بازگشت نیست؛ شرح آن در بذل مهریه یا ابراء ذمه زوج آمده است.
• بذل مهریه: معمولاً در برابر طلاق خلع یا مبارات است و زوجه در ایام عده می‌تواند به آن رجوع کند.
• صلح مهریه با حق فسخ: زوجه مهریه را صلح می‌کند اما با حفظ خیار، امکان بازگرداندن آن را برای خود نگه می‌دارد.

برای آشنایی بیشتر با آثار ابراء، مقاله گذشت زن از مهریه خود (ابراء ذمه) را ببینید.

مبنای قانونی صلح مهریه با حق فسخ

چند ماده قانون مدنی پایه این سند است:

• لزوم صلح: طبق ماده ۷۶۰، صلح عقد لازم است و بر هم نمی‌خورد مگر در موارد فسخ به خیار یا اقاله. پس فسخ صلح فقط با خیاری که شرط شده ممکن است.
• خیار در همه عقود لازم: طبق ماده ۴۵۶، تمام انواع خیار در جمیع معاملات لازمه ممکن است موجود باشد، مگر خیار مجلس، حیوان و تأخیر ثمن که مخصوص بیع است.
• شرط مباشرت: طبق ماده ۴۴۶، خیار شرط ممکن است به قید مباشرت و اختصاص به شخص مشروط‌له قرار داده شود و در این صورت منتقل به وراث نخواهد شد. در حالت عادی، طبق ماده ۴۴۵، خیارات پس از فوت به وراث منتقل می‌شوند.

مدت حق فسخ

طبق ماده ۴۰۱ قانون مدنی که درباره بیع است، اگر برای خیار شرط مدت معین نشده باشد، هم شرط و هم بیع باطل است. شرط «مادام‌الحیات» در اسناد صلح در رویه دفاتر رایج است و آیین‌نامه قانون ثبت هم در ماده ۳۰، صلح‌های محاباتی با حق فسخ برای مصالح را پیش‌بینی کرده است؛ با این حال، تعیین دقیق مدت از نظر حقوقی محل بحث بوده است. سردفتر عبارت مناسب را با توجه به خواست طرفین تنظیم می‌کند.

با شرط مباشرت، اگر زوجه بدون فسخ فوت کند، حق فسخ ساقط و صلح قطعی می‌شود؛ یعنی مهریه به ورثه زوجه نمی‌رسد. پیش از امضا به این نتیجه کاملاً آگاه باشید.

مراحل تنظیم سند صلح مهریه

1. توافق زوجین درباره مورد صلح (تمام یا بخشی از مهریه)، مال‌الصلح یا بلاعوض بودن، و حدود حق فسخ.
2. ارسال سند ازدواج و مدارک هویتی برای بررسی اولیه دفترخانه.
3. حضور هر دو زوج و احراز هویت در سامانه ثبت الکترونیک اسناد.
4. درج مورد صلح، مال‌الصلح، شرط خیار و شرط مباشرت در متن سند.
5. قرائت متن برای زوجه، به‌ویژه آثار شرط مباشرت پس از فوت، و امضا با تأیید پیامکی ثنا.
6. نگهداری نسخه سند؛ برای فسخ در آینده، زوجه باید فسخ را رسماً اعلام کند.

مدارک لازم برای سند صلح مهریه

هزینه تنظیم سند صلح مهریه

تعرفه اسناد اقرار به وصول، ابراء یا بذل مهریه به‌صورت مقطوع تعیین می‌شود؛ اما هزینه تنظیم سند صلح مهریه به مبلغی که در سند درج می‌شود، بستگی دارد. این مبلغ می‌تواند معادل اصل مهریه، مبلغی توافقی و متفاوت از میزان اصلی مهریه باشد یا حتی در سند هیچ مبلغی ذکر نشود. بنابراین، در صورتی که مبلغی در سند صلح مهریه درج شود، هزینه تنظیم سند باید بر اساس همان مبلغ و با استفاده از محاسبه‌گری که در زیر قرار گرفته است، محاسبه شود.

نکات و اشتباهات رایج

• اشتباه گرفتن با ابراء: اگر قصد بازگشت ندارید، ابراء کافی است؛ اگر می‌خواهید راه بازگشت باز بماند، صلح با حق فسخ مناسب است.
• بی‌توجهی به شرط مباشرت: با این شرط، حق فسخ به ورثه نمی‌رسد.
• ابهام در مورد صلح: روشن کنید تمام مهریه صلح می‌شود یا بخشی از آن.
• فراموش کردن اعلام فسخ: فسخ باید اعلام شود؛ صرف تصمیم درونی آثار حقوقی ندارد. درباره فسخ صلح با حق فسخ، راهنمای فسخ صلح عمری هم مفید است.

بخشی از متن نمونه سند صلح مهریه

مورد صلح: کلیه حقوق فرضیه، متصوره و واقعیه مصالح نسبت به تمامت مهریه مافی‌القباله (اعم از … و سایر متعلقات) مندرج در سند ازدواج شماره … مورخ … تنظیمی دفترخانه ازدواج شماره … که بر ذمه متصالح دین ثابت می‌باشد.

شرط خیار: با تراضی طرفین، مصالح (زوجه) مادام‌الحیات حق فسخ این سند و برهم زدن عقد صلح را مباشرتاً و منحصراً برای شخص خود حفظ نمود. این حق قائم به شخص مصالح بوده و به غیر قابل انتقال نیست و با فوت مصالح، ساقط و عقد صلح قطعی خواهد شد…

پرسش‌های پرتکرار

جمع‌بندی و مشاوره در دفترخانه ۹۳۰ تهران

صلح مهریه با حق فسخ، راه میانه‌ای میان نگه داشتن مهریه و ابراء قطعی آن است؛ زوجه مهریه را صلح می‌کند اما تا پایان عمر امکان بازگشت دارد. شرط مباشرت و سرنوشت حق فسخ پس از فوت را پیش از امضا بسنجید و برای هماهنگی، از صفحه ارسال مدارک و رزرو وقت استفاده کنید.