تغییر نرخ جریمه تأخیر در قراردادهای بانکی باید در قالب متمم اصلاح نرخ وجهالتزام ثبت شود. در این راهنما ساختار فرمول خسارت تأخیر تأدیه، اعتبار قانونی آن، مدارک، مراحل و هزینه تنظیم سند را میخوانید.
متمم اصلاح نرخ وجهالتزام و خسارت تأخیر تأدیه در سند رهنی
بدون دیدگاه
اگر بانک نرخ جریمه تأخیر یا فرمول خسارت تأخیر تأدیه قرارداد شما را تغییر میدهد، این تغییر باید در قالب متمم اصلاح نرخ وجهالتزام در دفترخانه ثبت شود تا قابل استناد باشد. این سند فقط یک بند از قرارداد اصلی را اصلاح میکند و بقیه شروط را دستنخورده نگه میدارد؛ اما همان یک بند میتواند بدهی شما را بهطور محسوسی تغییر دهد.
وجهالتزام و خسارت تأخیر تأدیه چیست؟
وجهالتزام مبلغی است که طرفین در قرارداد از پیش تعیین میکنند تا در صورت تأخیر یکی از آنها در انجام تعهد، بابت خسارت پرداخت شود. در قراردادهای بانکی، همین مفهوم با عنوان «خسارت تأخیر تأدیه» یا «نرخ جریمه» شناخته میشود و معمولاً در یک ماده مستقل از سند رهنی، با یک فرمول محاسباتی تعریف میشود.
ساختار این فرمول در بیشتر فرمهای بانکی مشابه است: نرخ تعیینشده در قرارداد، ضرب در تعداد روزهای تأخیر، ضرب در مانده بدهی و تقسیم بر مبنای سالانه. نکته مهم اینجاست که نرخ بهکاررفته در فرمول ثابت نیست و پلکانی است؛ هرچه فاصله از سررسید بیشتر شود و بدهی از «سررسید گذشته» به «معوق» و سپس «مشکوکالوصول» منتقل شود، نرخ بالاتری اعمال میگردد.
چرا بانک متمم اصلاح نرخ میخواهد؟
- مصوبات شورای پول و اعتبار یا دستورالعملهای داخلی بانک تغییر کرده و نرخهای قرارداد قدیمی با آن هماهنگ نیست.
- بدهی به سرفصل معوق منتقل شده و بانک میخواهد پلکان جدید نرخ را رسماً در سند درج کند.
- همزمان با تمدید مدت، فرمول خسارت هم بازنویسی میشود؛ در فرم چند بانک این دو موضوع در یک متمم جمع میشوند.
- قرارداد اصلی نرخ را بهصورت مبلغی و قدیمی نوشته و بانک میخواهد آن را به فرمول درصدی تبدیل کند.
اگر میخواهید بدانید این سند در کنار سایر متممها چه جایگاهی دارد، انواع متمم قرارداد رهن بانکی را ببینید.
اعتبار قانونی وجهالتزام قراردادی
پرسش رایج این است: آیا بانک میتواند نرخی بالاتر از نرخ تورم تعیین کند؟ هیأت عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه شماره ۸۰۵ مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۱۶ اعلام کرده است که تعیین وجهالتزام قراردادی برای جبران خسارت تأخیر در ایفای تعهدات پولی، مشمول اطلاق ماده ۲۳۰ قانون مدنی و قسمت اخیر ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی است و مبلغ تعیینشده در قرارداد، حتی اگر بیش از شاخص قیمتهای رسمی (نرخ تورم) باشد، در صورتی که با مقررات امری از جمله مقررات پولی مغایرت نداشته باشد، معتبر است. متن رأی در تعیین وجهالتزام بیش از شاخص نرخ تورم در تعهدات پولی منتشر شده است.
مراحل تنظیم متمم اصلاح نرخ
- اعلام کتبی بانک به بدهکار و راهن درباره اصلاح نرخ و توافق بر مفاد جدید.
- صدور نامه رسمی شعبه به دفترخانه با ذکر شماره و تاریخ قرارداد اصلی و بند مورد اصلاح.
- احراز هویت الکترونیکی بدهکار، راهن و نماینده بانک از طریق سامانه ثنا.
- تنظیم متن متمم؛ در آن تصریح میشود کدام ماده یا بند قرارداد اصلی اصلاح شده و سایر شروط به قوت خود باقی است.
- امضای طرفین و ثبت آنی سند در سامانه ثبت الکترونیک اسناد.
مدارک لازم برای تنظیم متمم اصلاح نرخ
| مدرک لازم | توضیحات |
|---|---|
| حساب کاربری فعال در سامانه ثنا | همراه با شماره تلفن همراه ثبتشده در ثنا؛ خط باید به نام خود شخص و در دسترس باشد. |
| کد پستی ثبتشده در سامانه املاک و اسکان (amlak.mrud.ir) | برای راهن و مالک ملک مورد رهن الزامی است. |
| اصل کارت ملی هوشمند بدهکار و راهن | در صورت نداشتن کارت، رسید درخواست کفایت میکند. |
| نامه رسمی بانک با موضوع اصلاح نرخ | باید شماره و تاریخ قرارداد اصلی و ماده مورد اصلاح در آن قید شده باشد. |
| تصویر قرارداد اصلی و متممهای قبلی | برای تطبیق شماره مادهای که اصلاح میشود. |
| معرفینامه و مدارک هویتی نماینده بانک | نماینده باید اختیار امضای اسناد بانکی را داشته باشد. |
| اشخاص حقوقی: روزنامه رسمی و آخرین آگهی تغییرات | همراه با معرفینامه صاحبان امضای مجاز شرکت. |
| مراجعه با وکالت: وکالتنامه رسمی با اختیار امضای متمم بانکی | اختیار پذیرش تعهدات مالی جدید باید صریح باشد. |
هزینه تنظیم متمم اصلاح نرخ
این متمم چون مبلغ اصل تسهیلات را تغییر نمیدهد، در گروه اسناد غیرمالی و ذیل عنوان «متمم قرارداد» قرار میگیرد و حقالتحریر آن مقطوع است:
جدول تعرفه و هزینه تنظیم سند رسمی (سال ۱۴۰۵)
| شرح هزینه قانونی سند | مبلغ (تومان) |
|---|---|
| ۱. حقالتحریر (تعرفه مصوب قانونی) | ۶۴۸,۰۰۰ |
| ۲. حقالثبت (حقوق دولتی) | ۳۰,۰۰۰ |
| ۳. هزینه صدور الکترونیکی سند | ۳۰,۰۰۰ |
| ۴. مالیات بر ارزش افزوده (۱۰٪) | ۶۴,۸۰۰ |
| جمع کل مبالغ قابل پرداخت در دفترخانه | ۷۷۲,۸۰۰ |
نکات مهم و الزامات قانونی پرداخت:
- تعرفه مقطوع: هزینه تنظیم این سند بر اساس تعرفه رسمی، ثابت و غیرقابل تغییر است.
- نحوه تسویه: پرداخت میبایست پیش از امضای نهایی، صرفاً از طریق کارت بانکی در دفترخانه انجام شود.
- نفرات اضافی: مبنای تعرفه برای حضور ۲ نفر است؛ به ازای هر نفر اضافی، مبلغ ۲۲,۰۰۰ تومان به هزینه کل افزوده میشود.
- تحویل نسخه الکترونیک: پس از تأیید نهایی سردفتر، نسخه چاپی تحویل و نسخه الکترونیکی آن جهت دسترسی دائمی در کارتابل شما در سامانه کاتب (web.kateb.ir) بارگذاری خواهد شد.
کد «سند متمم رهنی غیرمالی» در سامانه ثبت آنی ۴۴۲ است و مبلغ حقالتحریر آن در سامانه قابل ویرایش نیست. جدول کامل تعرفه سال ۱۴۰۵ را در بخشنامه تعرفه حقالتحریر دفاتر اسناد رسمی ببینید.
نکات و اشتباهات رایج
- امضای متمم بدون دیدن پلکان نرخ: در بسیاری از فرمها فقط فرمول درج میشود و نرخهای پلکانی در بندهای بعد میآید؛ هر دو را با هم بخوانید.
- خلط اصلاح نرخ با بخشش جریمه: اصلاح نرخ برای آینده اثر دارد و بهتنهایی جریمههای گذشته را حذف نمیکند؛ تعیین تکلیف مطالبات قبلی موضوع جداگانهای است.
- حاضر نشدن راهن ثالث: افزایش نرخ جریمه میتواند مجموع بدهی تضمینشده با ملک ثالث را بالا ببرد؛ امضای او لازم است.
- نگرفتن نسخه سند: طبق بخشنامه شماره ۰۴/۳۹۴۳۸ مورخ ۱۴۰۴/۰۲/۱۷ بانک مرکزی، بانک مکلف است نسخهای از قرارداد را به مشتری، ضامن و وثیقهگذار تحویل دهد.
بخشی از متن نمونه متمم اصلاح نرخ
ماده ۱ ـ مشتری و بانک و راهن قبول و موافقت نمودند فرمول خسارت تأخیر تأدیه ماده … قرارداد اصلی به شرح زیر اصلاح شود: (نرخ × تعداد روز × مانده بدهی) تقسیم بر ۳۶۵ ضرب در ۱۰۰. ضمناً نرخ مندرج در صورت فرمول مذکور، پس از انتقال بدهی به مطالبات سررسید گذشته و تا پیش از ورود به سرفصل معوق، و پس از آن، به ترتیب مقرر در این متمم تعیین میگردد.
ماده ۲ ـ سایر شرایط و تعهدات قرارداد اصلی کماکان به قوت خود باقی است و این متمم جزو لاینفک قرارداد اصلی است.
اعداد و درصدهای هر قرارداد بر اساس مصوبات جاری و فرم بانک عامل تعیین میشود و باید از شعبه استعلام گردد.
پرسشهای پرتکرار
اصلاح شروط قرارداد نیازمند توافق طرفین است. اما در عمل، بانک ممکن است ادامه امهال، تمدید مدت یا خدمات اعتباری دیگر را به آن مشروط کند؛ پیش از تصمیم، شرایط را با شعبه شفاف کنید.
طبق رأی وحدت رویه شماره ۸۰۵ مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۱۶ دیوان عالی کشور، وجهالتزام قراردادی حتی بیش از شاخص رسمی قیمتها معتبر است، مشروط بر آنکه با مقررات امری از جمله مقررات پولی مغایر نباشد.
ماده الحاقی معمولاً هنگام تنظیم قرارداد اصلی و بهعنوان بخشی از آن نوشته میشود؛ متمم اصلاح نرخ سند مستقلی است که بعداً بندی از قرارداد موجود را تغییر میدهد.
اگر مبلغ و مدت قرارداد تغییر نکند، این متمم در گروه اسناد غیرمالی است؛ با این حال دفترخانه بر اساس نامه بانک و وضعیت پرونده تصمیم میگیرد که چه استعلامی لازم است.
اداره کل حقوقی قوه قضاییه در این باره نظر داده است؛ توضیح آن را در صدور اجراییه ثبتی مازاد بر طلب واقعی بانک بخوانید. مسیر عملی وصول مطالبات را هم در قدرت اجرایی قراردادهای بانکی توضیح دادهایم.
جمعبندی و مشاوره در دفترخانه ۹۳۰ تهران
متمم اصلاح نرخ، کوتاهترین سند بانکی است اما پرهزینهترین اثر را دارد؛ چون مستقیماً روی مبلغی که در آینده باید بپردازید اثر میگذارد. پیش از امضا، فرمول و پلکان نرخها را از شعبه بگیرید و با متن سند تطبیق دهید. کارشناسان دفتر اسناد رسمی ۹۳۰ تهران متن متمم و نامه بانک را پیش از ثبت با شما مرور میکنند. برای آشنایی با سازوکارهای مشابه در معاملات ملکی، مقاله وجهالتزام در قراردادهای یکسان در سایت یکثبت را ببینید.
مطالب مرتبط
